Doğanın Beyaz Örtüsü Karın Güzel Yüzü ve Sürdürülebilirlik Açısında Ekolojik Önemi

Prof. Dr.İbrahim ORTAŞ

(iortas@cu.edu.tr)

Uzun zamandır iklim değişimleri ve buna bağlı olarak küresel ısınma kaygıları çoğu zaman yağışların azalması, karların eksisi gibi metrelerce yükseklikte ve geniş alanları kaplamaması ileride su kaynaklarının azalacağı konuşulmaktadır. Ancak son Ocak ayının ortasından itibaren kışın kış olduğu günleri yıllardan sonra yeniden yaşamaktan, doğa ve sürdürülebilirlik açısından soğukları ve kar yağışlarından mutluluk duydum. Milyarlarca yılık doğanın işleyişinde en küçük bir değişim veya aksama beklenmedik gelişmelere neden olduğu, tarihsel süreç içerisinde defalarca deneyimlenmiş bir doğa olgusudur. Son yıllarda iklimde yaşanan salınımlar (büyük resmi halen görmemekle birlikte) bunların bir sonucu olmalı. Uzun yıllar sonra başta Doğu Anadolu, İç Anadolu ve aradeniz–Marmara ekseninde beklenenden daha fazla kar yağırtüşı bir anda şaşkınlık yaratacak şekilde “neden bu kadar kar yağışı ve soğuklar oldu” gibi ifadeler konuşulmaya başlandı. Bu denli beklenmeyen kar yağışı ve soğuklar bazı bölgelerde doğanın işleyişine uygun olsa da beraberinde ulaşımda yaşanan sorunlar, aksamalar bazı yerlerde işlerin aksaması kaygılara a yol açmaktadır. Doğal denge bozuldu; kış artık yaşanmıyor diye düşünürken, çocukluk ve ilk gençlik yıllarımızdakine benzer bir görünümle sürpriz yapıp soğuklardan çok bembeyaz ve güzel yüzünü gösteriverdi. Başta çocuklar, suyun donarak kristalleşmiş pamuk gibi görünümü ile oynamak, kara şekil vererek, kardan adam yapmak, yapılan kar adamını kültürüne göre süslemek insanın yaratıcılığı ve duygu dünyasını da zenginleştirmektedir.   

Kar Beklenenden Daha Çok Ekolojik Hizmet Sunmakadır

Kar yağışının bazı bölgelerde beklenenin üzerinde yağması çocuklar dışında bazıları tarafından kardan şikâyet edenler olmaktadır. Yaşamları iş-para ekseninde dönen, her şeyi satın alarak geçimlerini sürdürenler için kar günlük işleyişin hızını frenlemesi bakımından sorun olabilir. Ancak karın toprakta su tutulması başta olmak üzere, geleceğin su rezervleri bakımından öneminin hesaplanmayacak kadar yararı oluğu unutulmamalı. Doğal dengenin sağlanmasında bazı sözüm ona “zararlı gördüğümüz” canlıların kontrollü çoğalması, ekolojik soğuklama gereksinimi duyan bitkilerin gelişimi açısından kar yağışını bir bereket olarak değerlendirelim. Karın bazı bölgelerde uzun süre kalması, yazları su sorunun yaşayan alanlarda insan ve diğer canlıların su ihtiyacını giderdiği için büyük bir ekosistem hizmeti sunmaktadır. Karın içinde gıdaların bozulması için saklanması ve değişik tatlıları (başta dondurma) ve içeceklerin yapımında kullanılması halen başvurulan önemli bir kaynaktır. Birçok bakımdan kardan şikâyet etmek değil, karın sunduğu imkânlardan yararlanmak ve karla bitlikte yaşamanın önemini düşünerek zorluklar ile baş edileceğini düşünelim.

İklim krizine ilişkin tartışmalarda çoğu zaman derinlemesine analizlerden uzak, yüzeysel ve felaket merkezli yaklaşımlar ön plana çıkmaktadır. İklim değişimlerini küçümsemeden, konuyu anlamak olası risklere karşı önlemleri almayı benimsemek daha yarlı olacaktır. Bunlarla birlikte, kar yağışı gibi diğer yağışlara göre görece benimsenen iklim olayının gelecekteki su kaynakları, bitkisel yaşamın döngüsünü sağlaması ve bazı canlılar için ekolojik soğukluğun önemini düşündürecek olan "büyük resmi" görmeye çalışırsak geleceğe kendimizi hazırladığımız gibi karın keyfini de çıkarmış oluruz.

Kışın ve Karın Görünen Güzel Tarafı

Bu bağlamda karın yağdığı, yer yüzeyinin beyaz bürünmesi evlerin küçücük pencerelerinde karın lapa lapa yağışını coşku ile izlediğim çocukluk yıllarımız yeniden zihinlerde yeşermeye başladı. Hem de üzerimizde ciddi anlamda kalın elbiselerin olmadığı, lastik ayakkabılar (cızlavet) ile saatlerce karda boğuştuğumuz çocukluk yılarının anlıları hafızamızdı tazeliğini koruyor. Koyun, keçi ve ineklere su içirmek için karın içinde yol açarak hayvanları suya ulaştırdığımız koşulların sınırlı oluğu o köy günlerinde sorunlar ile nasıl başardıysak bugün de başarırız.

Bu bağlamda karı yağışını sadece meteorolojik değil, aynı zamanda felsefi, çevresel boyuta kültürel bir bilinç yaratmasının da çağrışımı ile daha rahat gelişmeleri yaşarız. Doğanın bu olgusunu şikâyet ederek değil, oluğu gibi doğanın sürdürülebilirliği içinde önemsenmesi gereken bir durum olarak görelim. Doğanın birbirini tamamlayan mevsimlerinin her bir güzelliğini önemseyerek, kışın karlı günlerini de karın güzellikleri ile ilgili etkinlikler içinde yaşanması gereken bir doğa olgusu olarak değerlendirelim.