2025 IV çeyrek işsizlik oranı yüzde 8,2 olarak açıklandı. Bu açıklamada iki çelişki var;
Birincisi ilan edilen işsiz sayısı ve işsizlik oranında çelişkiler var.
Tüik işsiz sayısını açıklıyor. Ancak birde iş bulmaktan umudu kaybolanlar ile işsiz olduğu halde iş aramayan ve fakat iş bulsa çalışacak olanlar var. Bunlara TÜİK’in kabul etmediği işsizler diyelim.
- 2021 ve 2022 yıllarında, Tüik’in ilan ettiği işsiz sayısı, kabul etmediği işsiz sayısının üstünde idi.
- 2023 yılında her ikisi de eşitlendi.
- 2024 ve 2025 yılında ise, TÜİK’in işsiz saymadıkları ilan edilen işsiz sayısını geçti.
- O kadar ki, 2025 son çeyreğinde, ilan edilen işsiz sayısı 2 milyon 913 bin, ama işsiz sayılmayanlar sayısı 4 milyon 890 bin oldu.
- 2021 yılından 2025 yılına, TÜİK’in ilan ettiği işsiz sayısı 1 milyon artarken, İşsiz sayılmayanlar 1 milyon 715 bin kişi arttı.
- İlan edilen ve işsiz sayılmayanlar oranı 2021 yılına göre sabit kalsaydı, 2025 yılında ilan edilen işsiz sayısı 4 milyon 292 bin ve işsizlik oranı da yüzde 12 olacaktı.
Bir ekonomide işsizliği bu şekilde halının altına süpürürsek, inandırıcı olmayız, güven ve istikrar sağlayamayız. Dahası da yalnızca ilan edilenlere değil, işsiz sayılanlara da iş bulmak gerektiği için doğru bir istihdam politikamız olmaz. Doğrusu 2025 yılı sonunda iş bulmamız gereken işsiz sayısının 2 milyon 913 bin değil, 7 milyon 094 bin olduğudur.
İkincisi İstihdam oranı çok düşük ve buna karşılık hükümetin niyet dışında açıkladığı bir istihdam politikası yoktur.
Türkiye’nin üyesi olduğu, OECD ülkelerinde ortalama istihdam oranı yüzde 70,3 iken Türkiye’de yüzde 53,1’dir. Bu oran OECD ülkeleri içinde en düşük orandır.
OECD ülkeleri içinde en yüksek istihdam oranı olan üç ülke;
- İzlanda Yüzde 84,7,
- Hollanda yüzde 82,3,
- Japonya yüzde 80,1
OECD ülkeleri içinde istihdam oranı en düşük üç ülke;
- İtalya yüzde 62,5
- Meksika yüzde 63,1
- Türkiye yüzde 53,1
Orta vadeli programda, işsizliğe çözüm tek işe yarar başlık istihdam desteğidir. Teknik olarak bir istihdam modeli ve politikası yoktur. Niyet ve veri hedefleri vardır.
Türkiye de istihdamın artırılması da tek başına bir politika ile mümkün değildir. Önce ekonomik ve sosyal planlama ve bu plana bağlı 3 yıllık istikrar programı yapılmalıdır. Bu programda atılması gereken üç önemli olan adım var;
İlk yapılması gereken iç tasarrufları ve yatırımları artırmaktır.
Zira, güven sorunu nedeni ile artık doğrudan yabancı yatırım sermayesi Türkiye’ye gelmiyor. Yerli sermaye de çıkıyor. Bu günkü şartlarda yatırım ortamı yoktur. Yatırım ortamının düzletilmesi için; parlamenter sisteme dönerek başkanlık sistemini kaldırmak, hukukun üstünlüğünde ve yargı bağımsızlığında, iç ve dışta güven tesis edecek şekilde reform yapmak gerekir.
İkincisi, tasarruflar üzerinde artan ve artmakta olan vergi yükünü düşürmek gerekir. Yatırım teşvikleri vermek, yüksek ithal girdi kullanan sektörlerde ithal ikamesi uygulamak gerekir.
Üçüncüsü eğitimde iş gücü planlaması yapmaktır. İlerisi için işgücü tahminleri yaparak, eğitim sistemini, eğitim kurumlarını, mezun sayısını bu tahminlere göre düzenlemek gerekir. Ayrıca eğitimi ideolojiden uzak tutmak gerekir.
